nieuwsbrief

Inschrijven op de gratis nieuwsbrief

  
  

"Danone vangt de melkprijsvolatiliteit op voor zijn leveranciers"
21.03.2016  Kris Geeraert (Danone) en Johan Hillen (melkveehouder en PO-voorzitter)

Maart 2013. Meer dan 80 Vlaamse melkveehouders krijgen een brief van Danone Hombourg Recolte in de bus met de boodschap dat de melkophaling wordt stopgezet. De herstructurering werd doorgevoerd zonder de piepjonge producentenorganisatie ‘Beste melk’ daarbij te betrekken. Het vertrouwen is even totaal zoek . Toch is de dialoog tussen de melkveehouders en hun afnemer nooit afgesprongen en drie jaar na deze turbulente periode levert dat resultaat op. Aangemoedigd door de wereldwijde strategie van de Groep Danone, is Danone België de eerste en voorlopig enige zuivelverwerker in ons land die een alternatieve melkvergoeding introduceert om de prijsvolatiliteit op het niveau van de producent af te vlakken. Het staat leveranciers vrij om al dan niet gebruik te maken van deze financiële buffer. Een groot deel van hen ging graag in op het aanbod. Kris Geeraert, general manager Danone BeNeLux, gebruikt het woord ‘contract’ heel behoedzaam. Melkveehouder Johan Hillen weet waarom: de argwaan jegens contracten in de melkveehouderij is groot. Ondertussen wekt de Danone-prijsformule ook de nieuwsgierigheid van leveranciers van andere zuivelverwerkers. Het kan blijkbaar verkeren, iets wat Bredero al wist.

In de aanloop naar het tijdperk zonder melkquota voorspelden sommige zuivelexperts dat melk het witte goud zou worden. Een voorspelling die niet eens uit de lucht gegrepen leek gelet op de mondiale bevolkingstoename met een op het eerste gezicht onstilbare honger naar zuivel tot gevolg. Bijna een jaar ver in het ‘postquotumtijdperk’ blijven de goede vooruitzichten op lange termijn overeind. Voor de korte termijn is het marktoptimisme evenwel zoek want melkveehouders teren al maanden op hun reserves bij een melkprijs die de voeling met 30 euro per 100 liter melk verliest. Amper twee jaar is het geleden dat de melkprijs klom tot boven de 40 euro.

Melkprijs zorgt voor slapeloze nachten
In die omstandigheden is het best te begrijpen dat prijsvolatiliteit bezorgdheid nummer 1 is bij melkveehouders. Dat is niet anders voor de Vlaamse leveranciers van de Franse zuivelreus Danone. Op regelmatige basis houdt het beursgenoteerde bedrijf de vinger aan de pols bij de circa 100 melkveehouders die leveren aan de productievestiging in Rotselaar (Vlaams-Brabant). Danone, via de joint venture Danone Hombourg Recolte, beschikt daarvoor over medewerkers die bij de boer op het erf komen, de zogenaamde ‘field-werkers’. Danone voert ook enquêtes uit bij zijn leveranciers. Uit de resultaten bleek dat de producenten worstelen met de ups en downs van de zuivelmarkt. Op bedrijfsniveau zijn die moeilijk te overbruggen zodat melkveehouders op hulp van buitenaf rekenen voor een oplossing.

Danone.melkveehouders_Danone.geVILT.jpg

Door de goede dialoog tussen producentenorganisatie ‘Beste melk’ en Danone België zijn 100 Vlaamse melkveehouders niet langer overgeleverd aan de waan van de dag op de zuivelmarkt. Om te achterhalen hoe de vork precies in de steel zit, schuiven we aan tafel bij Kris Geeraert en Johan Hillen. De één is general manager BeNeLux bij Danone terwijl de ander al vele jaren melk levert aan Danone en voorzitter is van de producentenorganisatie. “De enquête waaruit prijsvolatiliteit als grote bezorgdheid kwam, werd afgenomen in 2014. Op een moment dat de melkprijs veel beter was dan nu, maar de zuivelcrisis van 2009 ligt bij iedereen nog vers in het geheugen”, vertelt de melkveehouder uit Houthalen-Helchteren.

Danone België toonde zich bereid om mee te zoeken naar een financieel vangnet. “Niet omdat we de grote weldoeners zijn”, zegt manager Geeraert rechtuit, “wel omdat wij als beursgenoteerd bedrijf kwartaalcijfers rapporteren en dus zelf baat hebben bij een stabiele inkoopprijs. Onze aandeelhouders verlangen een stabiele marge.” Danone heeft zijn leveranciers een contractprijs aangeboden, concluderen we daaruit. Maar Kris Geeraert laat zich niet graag vastpinnen op het woord ‘contract’. “De modaliteiten van de prijsformule liggen vast in een contract maar dat is het middel, niet het doel. Danone is er niet op uit om melkveehouders te contracteren”, benadrukt hij, goed wetend dat het woord negatieve associaties kan oproepen. Bij Danone spreken ze daarom consequent over een “collectief melkprijssysteem”, waarvoor een leverancier al dan niet kan kiezen als aanvulling op de reguliere melkvergoeding die door de markt wordt beïnvloed.

Contractprijs is een goed bewaard geheim
Het nieuwe model staat open voor iedereen, zo benadrukt Johan Hillen. Als voorzitter van de producentenorganisatie zag hij vele ideeën de revue passeren. Vaak waren ze ongeschikt wegens te complex terwijl het prijssysteem dat sedert 1 januari 2016 in voege is, uitblinkt door zijn eenvoud. Hillen vindt het bijvoorbeeld belangrijk dat er geen financiële instelling als tussenpersoon bij betrokken is. Eenvoud blijft wel relatief als je weet dat een gespecialiseerd boekhoudkantoor zich er het hoofd heeft over gebroken. De manager van Danone laat verstaan dat de nieuwe prijsformule rekening houdt met de variabele productiekosten van een melkveehouder en op die manier de volatiele melkprijs afvlakt. Momenteel krijgen de melkveehouders die meedoen dus een iets hogere vergoeding voor hun melk. Hoeveel meer, dat is een goed bewaard geheim tussen Danone en zijn leveranciers. Hillen geeft wel toe dat collega-melkveehouders minstens even nieuwsgierig zijn als een VILT-reporter.

melkstal.geVILT.jpg

Geeraert en Hillen benadrukken dat het om een momentopname gaat. Vroeg of laat stijgt de melkprijs en dan kunnen de leveranciers van Danone niet het onderste uit de kan halen. Dat wordt nogal vlug vergeten op een moment dat de markt in het slop zit en elke eurocent extra telt. Zijn de melkveehouders die in het systeem zijn gestapt zich daar goed bewust van? “We zullen het aan den lijve moeten ervaren wat het betekent om met minder tevreden te moeten zijn als de markt aantrekt”, zegt de voorzitter van de producentenorganisatie eerlijk. Volgens Johan Hillen is er niettemin goed over nagedacht en zijn de melkveehouders niet overstag gegaan door het crisissfeertje dat er nu hangt. Al zou het draagvlak ten tijde van een hoge melkprijs kleiner geweest zijn, dat ontkent niemand.

Leeft dan niet de vrees dat de ‘basisprijs’ van Danone bij laagconjunctuur zal lijden onder de iets hogere ‘contractprijs’? “Daar zal de producentenorganisatie op toezien, zoals we nu al aan prijsvergelijking doen tussen de verschillende afnemers”, antwoordt Hillen ferm. Geeraert stelt hem gerust dat voor Danone alle melk gelijkwaardig is. “We produceren in Rotselaar alleen merkproducten. Het is niet zo dat met een deel van de melk veel toegevoegde waarde wordt gerealiseerd en met een ander deel niet.” Mocht Danone niet zo sterk zijn in het meerwaarde geven aan melk, dan zou het naar verluidt niet mogelijk geweest zijn om zover mee te denken met de leveranciers over een oplossing voor de prijsvolatiliteit.

Melkprijscontract uit de taboesfeer
Nog niet zo lang geleden was alles wat naar een contract rook taboe in de melkveehouderij. Een melkveehouder keek met een schuin oog naar de varkenshouderij en trok zijn conclusies wat contractteelt betreft. “De vergoeding die varkenshouders ontvangen is te hoog om als bedrijf dood te bloeden maar te laag om als boer van te leven”, formuleert Hillen het scherp. Anders dan op de varkensmarkt worden op de zuivelmarkt de slechte tijden nog altijd afgewisseld met goede tijden. Een melkveehouder zou er dus zelf voor kunnen opteren om in goede jaren een reserve op te bouwen om de kwade jaren te overbruggen. Hoewel de landbouworganisaties hun leden dat op het hart drukken, werkt het in de praktijk niet zo. In de financieel meer lonende jaren wordt er door familiale bedrijven geïnvesteerd in de toekomst. Door Danone in het verhaal te betrekken, blijkt het plots wel mogelijk om de volatiliteit te bufferen.

Danone.Rotselaar_Danone.geVILT.jpg

Een ander belangrijk verschil tussen de melk- en de varkensvleessector lijkt de mate waarin de schakels van de productiekolom elkaar vertrouwen. Hoewel Danone een beursgenoteerd bedrijf is met een wereldwijde omzet van 22 miljard euro worden de 100 Vlaamse leveranciers niet opgezadeld met een minderwaardigheidscomplex. Integendeel, want in de groei die Danone met Rotselaar als uitvalsbasis in ons land wil realiseren, krijgen de familiale Vlaamse landbouwbedrijven een centrale rol toebedeeld. Zij leveren melk van een kwaliteit die zijn gelijke niet heeft in Europa. En meer nog dan de gemiddelde Vlaamse melkveehouders kiezen Danone-leveranciers voor de weg vooruit met hun bedrijf. Daarom hengelt Danone bijvoorbeeld niet naar nieuwe leveranciers maar gelooft de firma in de groeiplannen van de huidige leveranciers.

Van een afslank- naar een groeiscenario
Een kritisch buitenstaander vraagt zich af waarom dat niet beter naar waarde werd geschat bij de herstructurering in 2013. “Competitief zijn en blijven, lukt niet zonder slag of stoot. Soms moet je even een stap terug zetten om daarna sneller vooruit te kunnen gaan. Economisch was het niet duurzaam om het melkoverschot te blijven verkopen op de spotmarkt“, zegt Kris Geeraert. Na de afbouw van de melkaanvoer werd er ook gesneden in het personeelsbestand van de fabriek in Rotselaar.

Twee jaar later kwam de Belgische productievestiging sterker uit deze moeilijke periode. In aanwezigheid van Vlaams minister-president Geert Bourgeois werden twee nieuwe productielijnen voor roeryoghurt ingehuldigd. Verspreid over twee jaar betrof het een investering van maar liefst 13,5 miljoen euro. Geeraert vertelt trots dat die diversificatie bovenop een mooie groei komt van de ‘oude’ specialiteit in Rotselaar, de flesjes drinkyoghurt die we kennen van het merk Actimel. Al deze investeringen in de Belgische tak van Danone resulteerden in een capaciteitsuitbreiding met 40 procent. Het leverde Danone in 2015 de ‘Investment of the Year Trophy’ op, een prijs die uitgereikt wordt door Flanders Investment & Trade.

Danone.Bourgeois_Danone.geVILT.jpg

Danone is in ons land nu niet alleen gezegend met een centrale ligging in Europa maar het is ook uitgegroeid tot één van de grootste sites van de groep. “Twintig jaar geleden verzetten we maar een tiende van de huidige volumes”, illustreert Geeraert. Hoge loonkosten en een financiële opdoffer zoals de kilometerheffing doen daar volgens de manager geen afbreuk aan. “Je moet altijd het volledige plaatje van een productiesite bekijken. Laat duidelijk zijn dat Danone niet blij is met de kilometerheffing, maar de-lokaliseren doen we daarom niet. Vanuit Rotselaar exporteren we naar 22 landen, probeer dat logistiek maar eens klaar te spelen vanuit Roemenië.” Gelet op de vele kilometers die verse melk aflegt van een melkveebedrijf naar Danone is het wel erg zuur dat de grondstof (melk) even zwaar belast wordt als het afgewerkt product (drink- en roeryoghurt). Geeraert: “We kunnen alleen maar de overheid aansporen om de opbrengst van de kilometerheffing te investeren in een betere weginfrastructuur.”

Bij Danone België zijn ze overtuigd dat een herstructurering kort voor het uitgesproken groeiscenario nodig was om de sterke positie van de productiesite in Rotselaar binnen de groep Danone te vrijwaren. Spijt dat het zo gelopen is, is er wel omdat men beseft dat het stopzetten van de melkophaling hard aankwam bij de 80 leveranciers van de joint venture Danone Hombourg Recolte. Getuige daarvan is de coöperatief geïnspireerde keuze die veel melkveehouders maakten na hun vertrek bij Danone. “Zeven op de tien vertrekkers koos voor Milcobel, Laiterie des Ardennes of Arla”, weet Johan Hillen. De drang naar leveringszekerheid was plots groot.

Bij Danone krijgen de melkveehouders nu een ander soort zekerheid, namelijk een beter voorspelbare melkprijs en daaraan gekoppeld een betere nachtrust. “Achter het collectieve melkprijssysteem zit een lange-termijn-visie. Beide partijen willen hiermee een duurzame relatie opbouwen. Er spreekt de bekommernis uit dat ook de volgende generaties nog Actimel kunnen drinken die gemaakt is van melk van goede kwaliteit”, zegt Geeraert. “Dit is geen lotto waarin je meespeelt om zes maanden lang een hogere melkprijs te genieten.” Anders gezegd: er zijn duidelijke afspraken gemaakt en neergelegd in het contract, niet in het minst over een uitstapregeling.

Danone-leveranciers blijven marktwerking voelen
Opportunisten dienen zich te realiseren dat de melkprijs hoogstwaarschijnlijk weer gaat stijgen tijdens de normale duur van het contract. Je mag daaruit niet begrijpen dat de aanhangers van een meer stabiele melkprijsvergoeding zich volledig losgekoppeld hebben van de markt. Zowel Kris Geeraert als Johan Hillen hechten er veel belang aan dat iedere melkveehouder een deel van zijn melkproductie nog steeds aan de standaardprijs vergoed ziet. “In een stijgende markt kunnen de producenten mee genieten. En in een dalende markt krijgen ze het signaal dat ze hun productie beter zouden afremmen.”

melken.geVILT.jpg

Vooruitziende melkveehouders zoals Johan Hillen vinden het niettemin belangrijk dat ze ‘de markt blijven voelen’. Die marktwerking zorgt er voor dat melkveehouders oude of zieke koeien afstoten en minder krachtvoeder geven als de melkprijs laag is. Dat effect heb je niet bij de collega-varkenshouder die op contract teelt en een vergoeding voor zijn arbeid ontvangt. Gelet op de investeringsdrang in de melkveehouderij kan je je afvragen of een productiemindering op bedrijfsniveau nog wel tot de mogelijkheden behoort. Hillen is zich daarvan bewust. “Hoewel de sector in de huidige marktomstandigheden baat heeft bij een collectieve productievermindering wil een individuele melkveehouder zijn inkomen op peil houden door middel van een productiestijging.”

Bij de huidige lage melkprijs is het niet vanzelfsprekend om optimistisch te blijven. Johan Hillen merkt veel gelatenheid bij zijn collega-melkveehouders. Op de vraag hoe dat komt, antwoordt hij filosofisch: “Als je geschoren wordt, dan moet je stil zitten.” Dat spreekwoord is niet alleen van toepassing op de kappersstoel en de beurs, maar blijkbaar ook op de zuivelmarkt. Bij een hoge melkprijs is er relatief veel animo om van afnemer te veranderen terwijl die mogelijkheid zich veel minder aanbiedt bij een lage melkprijs. In dat opzicht hebben de 80 ex-leveranciers van Danone ‘geluk’ gehad met de timing van de herstructurering. Die kwam er op een moment dat de zuivelmarkt aantrok zodat de melkveehouders keuze hadden uit meerdere afnemers. “Met de producentenorganisatie hebben we toen veel werk verricht. We nodigden meerdere kopers uit om hun firma voor te stellen en maakten een analyse van de voor- en nadelen van elke potentiële afnemer”, zegt Hillen.

Iedereen kon dus een weloverwogen keuze maken en heeft relatief snel een nieuwe zuivelverwerker gevonden die geïnteresseerd was in extra melk. Volgens Geeraert was de ‘gunstige’ timing geen toeval. De melkaanvoer richting de fabriek in Rotselaar was al enige tijd structureel te groot. Danone hakte de moeilijke knoop pas door op een moment dat er zich opportuniteiten aanboden voor de afgestoten melkveehouders. Dat neemt niet weg dat het een pijnlijk afscheid was van leveranciers waarmee vaak een lange relatie was opgebouwd.

Actimel.Danone_geVILT.Danone.jpg

Kris Geeraert wil niet te negatief doen over de huidige situatie op de zuivelmarkt. Bij Danone geloven ze rotsvast in de positieve conjunctuur op lange termijn, uitgelokt door een stijging van de wereldwijde vraag naar zuivel en door productieomstandigheden die in Azië en Afrika niet zo ideaal zijn als in Europa. Zelfs een kenner als Geeraert laat zich niet graag vastpinnen op voorspellingen. “Er spelen zoveel factoren op de zuivelmarkt – denk maar aan het onverwachte Russische handelsembargo – dat het niet wijs is om op lange termijn zekerheden te poneren, uitgezonderd de mondiale vraagstijging.”

In plaats van zich blind te staren op de melkprijs van de dag spreidt Johan Hillen zijn aandacht over de verschillende uitdagingen voor de melkveehouderij. “Het verschil tussen de 25 procent best en 25 procent slechtst presterende bedrijven blijft groot. Hun saldo’s lijken zelfs verder uit elkaar te groeien. Ook opvolging wordt een grote uitdaging want in mijn omgeving zie ik veel jongeren op het laatste moment afhaken. Geef hen eens ongelijk als je weet welke druk er op hun schouders komt te rusten. De meewerkende echtgenote waar mijn generatie zoveel steun aan heeft, gaat in jonge boerengezinnen steeds vaker buitenshuis werken.”

Het typeert de leveranciers van Danone en bij uitbreiding de Vlaamse melkveehouderij dat de huidige generatie zelfs zonder zekerheid over een opvolger vooruit wil met het eigen melkveebedrijf. Als daar een contractprijs voor de melk bij hoort om een deel zorgen weg te nemen, dan zegt dat vooral iets over de vastberadenheid waarmee zij hun levenswerk willen voortzetten.

Bron: eigen verslaggeving

Beeld: VILT / Danone

Volg VILT ook via