nieuwsbrief

Inschrijven op de gratis nieuwsbrief

 

10.09.2014 Toegang tot grond is één van de thema's op boerenforum

Aanstaande zondag organiseren Wervel en Voedselteams in Lovendegem een boerenforum. Bezoekers krijgen een rondleiding op het innovatief melkveebedrijf De Zwaluw, dat zowel qua bedrijfsvoering als qua afzet de gangbare paden verlaat. Het is de perfecte setting voor een debat over drie thema’s die boeren nauw aan het hart liggen: eerlijke prijzen, de korte keten en toegang tot grond. Over dat laatste wil Bavo Verwimp, spreker op het boerenforum, alvast het volgende kwijt: “Vanuit mijn ervaring als pachtboer probeer ik rake vragen te stellen over de hervorming van de pachtwet. Met het oog op een duurzame voedselproductie is een tussenkomst van de overheid gewenst in wat anders een vrij marktsysteem van grondverhuur zou zijn. Zonder de essentie van de pacht (o.a. autonomie van de boer en een maximum pachtprijs) los te laten, moet je eraan durven sleutelen om de nadelen weg te nemen.”

De thema’s die aangesneden worden tijdens het eerste boerenforum, een organisatie van Wervel en Voedselteams, zijn zeer actueel en zullen zowel bio- als gangbare boeren aanspreken. Dirk Mouton, bedrijfsleider van melkveebedrijf De Zwaluw dat dienstdoet als locatie, zal luidop nadenken over eerlijke prijzen voor eerlijke producten. Hoe autonoom is een boer in de prijszetting van zijn producten? Hij gaat daarover het gesprek aan met Geert Iserbyt van opleidingscentrum Landwijzer en Patrick Deceuster of Veerle Devaere van landbouworganisatie Wervel.

Mouton kan putten uit eigen ervaring want op zijn bedrijf in het Meetjesland wordt een deel van de melk verwerkt en rechtstreeks aan de consument verkocht. De overige melk wordt opgehaald door zuivelcoöperatie Biomelk Vlaanderen en zo veel mogelijk in de markt gezet als de lokale en eerlijke melk Biodia. Deze melk wordt verkocht tegen een eerlijke prijs die gebaseerd is op een uniek kostprijsmodel en losstaat van de grillen van de mondiale zuivelmarkt. Zondag komt ook de korte keten als afzetmodel aan bod, met zijn potentieel en zijn knelpunten. Beleid en wetgeving zijn naar verluidt nog steeds een hinderpaal voor de directe verkoop tussen boer en burger.

Bavo Verwimp, vrijwilliger bij Wervel en bedrijfsleider van bioboerderij De Kijfelaar, belooft tijdens zijn uiteenzetting over toegang tot grond en de pachtwet “de juiste vragen” te stellen in het licht van de regionalisering van de wet en de hervorming die daarmee gepaard zal gaan. “Niets veranderen, is geen optie”, lost Verwimp een schot voor de boeg, “maar sleutelen aan de pachtwet zal zijn voor- en nadelen hebben en het mag er niet toe leiden dat de pacht als systeem voor grondgebruik losgelaten wordt.” Historisch gezien is de pachtwet erg belangrijk geweest voor de ontwikkeling van de landbouw. Het is een verworvenheid uit de vorige eeuw die tot op de dag van vandaag zijn waarde heeft. Al mag dat volgens Verwimp niet de reden zijn om er nooit of te nimmer wat aan te veranderen.

De huidige pachtwetgeving is namelijk niet zonder gebreken. Zo is de overdracht van grond binnen familieverband goed geregeld maar is het onzekerheid troef wanneer een grondgebonden boerderij uitgebaat wordt door twee vennoten die de opvolging willen regelen. Het belangrijkste twistpunt is dat grond geen rendabele investering is bij de huidige, vrij lage pachtprijzen. “Daardoor ontstaan onwenselijke neveneffecten zoals misbruik van seizoenpacht en kortlopende contracten. Eén en al onzekerheid is er voor de grondgebruiker die ‘gedwongen’ werd om af te zien van zijn rechten als pachter onder het mom van gratis grondgebruik.” Bovenstaande constructies wijzen erop dat eigenaars proberen om hun grond buiten het reguliere pachtcircuit op de markt te brengen.

Hoewel het ‘grijze circuit van grondgebruik’ terrein wint omdat eigenaars het keurslijf van de pachtwet vrezen, is de angst in de sector groot om de maximumprijzen van de reguliere pacht los te laten. In dat opzicht wordt wel eens gezegd dat wie sleutelt aan de pachtwet de doos van Pandora opent. “Een evolutie naar kortstondige huurcontracten aan hoge prijzen zou inderdaad verre van wenselijk zijn”, bevestigt Verwimp, die zelf een pachtboerderij uitbaat. Nog meer dan voor een gangbare landbouwer is het voor Verwimp en andere bioboeren ondenkbaar dat ze grond waarin ze jarenlang investeerden ieder moment zouden kunnen verliezen. “Grond omschakelen naar bio gaat niet van het ene op het andere jaar. Bovendien is de biologische teeltmethode een verbintenis van vijf jaar die je aangaat met de overheid. En de opbouw van het organische stofgehalte voor een gezonde bodem is een werkje van nog langere adem.” Eigenaars stimuleren om hun grond te verpachten, hoeft dan ook niet per se via kortere contracten en hogere prijzen. De overheid zou een verlaagde onroerende voorheffing en minder successierechten bij vererving kunnen overwegen.

Toch sluit Verwimp een evolutie naar een meervoudig pachtsysteem, met kort- en langlopende contracten, op voorhand al niet uit. “Essentieel is dat de nieuwe pachtwet de autonomie van de boer ondersteunt”, aldus Verwimp. Een andere mogelijke verandering die Verwimp op het boerenforum ter sprake wil brengen, is de vrijheid van uitbating. Vandaag kan een eigenaar geen voorwaarden koppelen aan het grondgebruik. De bioboer vraagt zich af of dat vol te houden is. “Waarom zou het Biogrondfonds in het pachtcontract niet mogen schrijven dat de grond biologisch bewerkt moet worden? Waarom zou de overheid geen voorwaarden mogen opleggen aan de pachter van gronden in overheidseigendom? Dat zijn vragen die bij de opstelling van de pachtwet niet aan de orde waren maar nu wel.” Met een ander voorbeeld illustreert hij nog beter dat de pachtwet op een aantal punten achterhaald is: “De pachtprijs moet sterker gelinkt worden aan de bodemsoort en ecologische draagkracht. Nu betaal je voor zandgrond meer dan voor goede leemgrond. En waarom? Omdat men er ooit vanuit ging dat de intensieve veeboeren uit de Kempen meer kunnen betalen voor hun grond.”

Gangbare boeren, bioboeren en andere geïnteresseerden die mee willen nadenken over toegang tot grond, eerlijke prijzen en de korte keten zijn deze zondag welkom op het Boerenforum in Lovendegem.
 

Bron: eigen verslaggeving

Volg VILT ook via